معرفی کتاب همرزمان حسین علیه السّلام

تمام ائمّه(ع) در طول ۲۵۰ سال امامت، لحظه‌ای از جهاد و مبارزه دست نکشیدند


طرح انسان ۲۵۰ ساله باور برخی از نظریه‌پردازان را به چالش می‌کشد که می‌پندارند بعد از واقعه‌ عاشورا، عنصر مبارزه از میان فرزندان رسول خدا (ص) رخت بربسته است، در این طرح، از امام سجّاد تا امام حسن عسکری (ع) همه همرزمان امام حسین (ع) دانسته می‌شوند و به وضوح معلوم می‌شود که امامان معصوم (ع) با چه مرارتها و سختی‌ها و با چه مجاهدتی بار امامت را به دوش کشیده‌اند در مواقع مناسب چه ضرباتی را بر دشمن وارد کرده‌اند و در لحظات خطر، چگونه به حملات دشمن، پاسخ مناسب را داده‌اند.



 

اشاره: کتاب همرزمان حسین علیه السّلام، مجموعه‎ی ده سخنرانی رهبر معظم انقلاب در باب عنصر مبارزه در سیره‌ی ائمّه‌ی معصومین علیهم السّلام است که در محرّم سال 1393 هجری قمری برابر با بهمن 1351 هجری شمسی _ که فضای اختناق ستم شاهی و فشار و سرکوب مبارزان توسّط ساواک رژیم بیدادگر پهلوی به اوج خود رسیده بود _ در «هیئت انصارالحسین علیه السّلام» تهران ایراد شده است. معظّمٌ له در این سلسله سخنرانی‌ها، درباره‌ی اهمّیّت شناخت صحیح امامان و توطئه‌ی دشمنان برای تحریف چهره‌ی مبارزاتی آنان، معنای جهاد و مقصود از مجاهدت ائمّه علیهم السّلام سخن گفته‌اند. وحدت شخصیّت معصومین علیهم السّلام در امر جهاد و حیات سیاسی امام سجّاد، امام باقر، امام صادق و امام کاظم علیهم السّلام را تحلیل کرده و با طرح «انسان 250 ساله»، مراد از آن را توضیح داده‌اند. سپس به بیان حقیقت فعّالیّت‌های سیاسی آشکار امامزادگان از قبیل زیدبن علی علیه السّلام پرداخته اند، و سپس وجه توجّه ائمّه علیهم السّلام به شعرای مجاهد و برخورد سخت با علمای درباری را بیان کرده و مقصود از تقیّه را شرح داده‌اند.


شرح اجمالی

در فصول ابتدایی این کتاب، بحث امامت و وظایف امام مطرح می‌شود و در اینجا است که عنوان انسان ۲۵۰ساله به کار برده می‌شود. ایشان فرموده‌اند که اوّلین بار در زندان و در سال ۱۳۵۰ این اصطلاح را ابداع کرده‌اند. قدیمی‌ترین سخنرانی ایشان که در حال حاضر موجود است نشان می‌دهد که معظّمٌ‌له اوّلین بار این نظریه را در فروردین سال ۱۳۵۱ و در حسینیّه‌ی ارشاد تهران ابراز کرده‌اند و بعد در بهمن ماه همان سال در قالب سخنرانی‌های کتاب «همرزمان حسین علیه‌السّلام» آن را تکرار می‌کنند و بسط بیشتری می‌دهند.

در ادامه دوران امامت را به چهار دوره تقسیم می‌کنند. ایشان تأکید می‌کنند که تمام ائمّه علیهم‌السّلام در طول ۲۵۰ سال امامت، لحظه‌ای از جهاد و مبارزه دست نکشیده‌اند. و برای توضیح این مطلب، به بیان سیره‌ی مبارزاتی اهل بیت (علیهم‌السّلام) می‌پردازند.

در گفتار ششم و هفتم شرح بیشتری را نسبت به اقدامات حادّ امامان چهارم تا هفتم ارائه می‌دهند. در گفتارهای هشتم تا دهم نیز نحوه‌ی برخورد این بزرگواران با شعرا و علمای درباری، حمایت‌های ایشان از امامزادگان انقلابی و همچنین بحث تقیّه به‌عنوان یک تاکتیک مبارزاتی را به‌طور نسبتاً مبسوطی شرح می‌کنند.

برخی از ویژگی‌ها در کتاب همرزمان حسین علیه‌السّلام وجود دارد که باعث تمایز بیشتر آن نسبت به سایر کتاب‌ها در این موضوع می‌گردد که برخی از این موارد در ادامه می‌آید:

۱- از آنجا که کتاب «همرزمان» حاصل سخنرانی‌های متوالی معظّمٌ‌له در یک هیئت است، انسجام خاصّی در مطالب آن وجود دارد.

۲- هر گفتار این کتاب، دقیقاً در قالب یک سخنرانی وجود دارد که با یک خطبه و مقدّمه آغاز می‌شود و با روضه و دعا ختم می‌شود. این ویژگی باعث ارتباط گرفتن بیشتر مخاطب با کتاب و مطالب آن می‌شود.

۳- مطالب متعدّدی در این کتاب وجود دارد که در کتاب انسان ۲۵۰ساله به خاطر اقتضائات آن کتاب، نیامده است. یکی از این نوع مطالب، تازیانه‌های اخلاقی و یا پندهای اجتماعی است که سخنران خوش‌بیان جلسات، بر جان مخاطب خود می‌نوازد و او را متنبّه می‌کند.

۴- مخاطب با مطالعه‌ی کتاب «همرزمان» به‌گونه‌ای با برخی از نکات تاریخی آن دوران آشنا می‌شود. و متعجّب می‌شود که چگونه یک جوان ۳۳ ساله مسلّط به بحث‌های روایی و تاریخی بوده است. و تعجّب او زمانی بیشتر می‌شود که بداند چند ماهی از آخرین زندان ایشان نگذشته است و با این حال، با چه صراحتی به بیان نکات سیاسی اسلامی می‌پردازد. در دورانی که روش مبارزاتی اسلامی توسّط علاقمندان به مارکسیسم به سخره گرفته می‌شد.

در پایان باید افزود که ارزش این کتاب با مطالعه‌ی آن برای مخاطب محترم کشف خواهد شد و این توضیحات یقیناً او را بی‌نیاز از مراجعه‌ی مستقیم به کتاب نمی‌کند.

مجاهدت همیشگی ائمه

طرح انسان ۲۵۰ ساله با استناد به ادلّه‌ی متقن روایی و تاریخی، باور برخی از نظریه‌پردازان را به چالش می‌کشد که می‌پندارند بعد از واقعه‌ی عاشورا، عنصر مبارزه از میان فرزندان رسول خدا صلّی‌الله‌علیه‌وآله رخت بربسته است.

طرح انسان ۲۵۰ ساله دوران جانشینان بحقّ پیامبر اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله را به انسانی تشبیه می‌کند که در تمام دوران خود، لحظه‌ای از انجام وظایف و تکالیف خود از پا نشسته است و همواره با مجاهدت به پیش رفته است. بر این اساس در هر برهه و زمانی به اقتضای شرایط و امکانات و موانع، تصمیمی را اتّخاذ کرده و هیچ‌گاه لباس رزم با دشمنان اسلام را که با زور بر مسند جانشینی رسول اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله تکیه زده بودند، از تن بیرون نکرده است. امیرالمؤمنین علیه‌السّلام به وجهی، امام حسن علیه‌السّلام به گونه‌ای دیگر و امام حسین علیه‌السّلام با شهادت خود این تکلیف را به انجام رسانیده‌اند. طرح انسان ۲۵۰ ساله با استناد به ادلّه‌ی متقن روایی و تاریخی، باور برخی از نظریه‌پردازان را به چالش می‌کشد که می‌پندارند بعد از واقعه‌ی عاشورا، عنصر مبارزه از میان فرزندان رسول خدا صلّی‌الله‌علیه‌وآله رخت بربسته است. در این طرح، از امام سجّاد تا امام حسن عسکری علیهم‌السّلام همه همرزمان امام حسین علیه‌السّلام دانسته می‌شوند و به وضوح معلوم می‌شود که امامان معصوم علیهم‌السّلام با چه مرارت‌ها و سختی‌ها و با چه مجاهدتی بار امامت را به دوش کشیده‌اند در مواقع مناسب چه ضرباتی را بر دشمن وارد کرده‌اند و در لحظات خطر، چگونه به حملات دشمن، پاسخ مناسب را داده‌اند. گاهی صلح کرده است، گاهی جنگ مسلّحانه کرده است، گاهی به میدان شهادت رفته است و گاهی به صورت پنهانی و تشکیلاتی به فعّالیّت خود ادامه داده است. 

سه دلیل تبیین زندگی مبارزاتی امامان

آنچه در همه‌ی این دوران‌ها مشترک بوده است این است که این انسان ۲۵۰ ساله هیچ‌گاه از جهاد و مبارزه‌ی حادّ با دستگاه حاکم دست بر نداشته است. بر این اساس تمام فعّالیّت‌های ارشادی، تعلیمی، مبارزاتی و تشکیلاتی ائمّه علیهم السّلام در راستای مبارزه و جهادی بود که پیشبرد اهداف ایشان را تأمین می‌کرد. ایشان به عنوان یک عالم روشنفکر به معنای صحیح کلمه بشدّت به دنبال نشر این تفکّر در بین مخاطبان طلبه و غیر طلبه‌ی خود بودند چه در مشهد و چه در تهران و چه دیگر شهرهایی که برای تبلیغ دینی به آنجا می‌رفتند. این پیگیری می‌توانست به سه دلیل باشد:

اوّلا: ایشان به عنوان یک عالم دینی فرهیخته و یک روحانی مبرّز و یک خطیب سخنور و توانا خود را مکلّف به نشر تفکّر ناب اسلامی می‌دانستند.

ثانیاً: با شیوع تفکّر اشتراکی و کمونیستی و حمله به دین و ترویج تهمت افیون بودن دین برای توده‌ها، بسیاری از جوانان با بدبین شدن به امامان خود، آن بزرگواران را فاقد الگوی مبارزاتی می‌پنداشتند و به همین دلیل بود که جذب گروه‌های مبارز چپ و یا التقاطی می‌شدند و معرّفی سبک و سیره‌ی مبارزاتی اهل بیت علیهم‌السّلام می‌توانست نقش بسزایی در جلوگیری از انحراف نسل جوان آن دوران داشته باشد.

ثالثاً: با تبعید حضرت امام خمینی (ره) در سال ۱۳۴۳ و افزایش اختناق و فشار دستگاه طاغوت، دو روش مبارزاتی از سوی روحانیّت مبارز و شاگردان حضرت امام، در دستور کار قرار گرفت: یکی مبارزه‌ی پنهانی تشکیلاتی برای سرنگونی رژیم منحوس پهلوی و دیگری مبارزات تبیینی آشکار در قالب بیان معارف ناب اسلامی همچون ضرورت اجتناب از اطاعت طاغوت، اهمّیّت تشکیل حکومت اسلامی و مطالبی از این دست. آیت الله خامنه‌ای نیز از هر فرصتی در مسجد و حوزه و منبر برای انتقال این معارف استفاده می‌کرد.

زمان و چگونگی سخنرانی آیت الله خامنه‌ای

این کتاب مشتمل بر ۱۰ سخنرانی معظّمٌ‌له در ماه محرّم سال ۵۱ است. ایشان بین سال‌های ۴۶ تا ۵۵ به طور متناوب در مناسبت‌های مذهبی به تهران مسافرت می‌کردند و در جلسات مختلف به ایراد سخن می‌پرداخته‌اند. در محرّم سال ۵۱ به تهران عزیمت می‌کنند و در هیئت انصار الحسین علیه‌السّلام و برخی از جلسات دیگر به سخنرانی می‌پردازند. هیئت انصار الحسین علیه‌السّلام از هیئت‌های پرشور و انقلابی تهران بود و بسیاری از مبارزان انقلابی در جلسات این هیئت شرکت می‌کردند و سخنرانان این جلسه نیز از میان روحانیان انقلابی انتخاب می‌شدند. معظمٌ‌له از ابتدای تأسیس این هیئت بارها در آن سخنرانی کرده بودند. نفس سخنرانی در این جلسه، یک اقدام انقلابی از سوی ایشان تلقّی می‌شد.

ایشان از سوّم محرّم تا ۱۲ محرّم از ساعت ۷:۳۰ تا ۹ صبح در این هیئت بیانات خود را در موضوع سیره‌ی امامان معصوم (علیهم‌السّلام) در قالب طرح انسان ۲۵۰ ساله مطرح می‌کنند. تمرکز اصلی این بیانات بر تحلیل زندگی امام سجّاد علیه‌السّلام تا امام کاظم علیه‌السّلام است. چهار امام عزیزی که در اذهان متشرّعان آن زمان بیشتر به عنوان افرادی ساکت و منزوی معروف بوده‌اند.

 

مباحث مطرح در بخش‌های کتاب

جلسه‌ی اوّل این بیانات به مباحث کلّی مربوط به بحث امامت و گونه‌های مختلف تحقیق در این بحث و هم فهرست مباحثی که در روزهای بعد مطرح خواهند کرد اختصاص یافته است.

در جلسه‌ی دوّم درباره‌ی اهمّیّت شناخت امامان و توطئه‌های دشمنان برای تحریف چهره‌ی مبارزاتی و مجاهدانه‌ی این بزرگواران بحث شده است.

جلسه‌ی سوّم مربوط به مقامات و وظایف امامان است و در جلسه‌ی چهارم طرح انسان دویست‌وپنجاه‌ساله تشریح می‌شود و معانی مختلف جهاد و منظور از مجاهد بودن ائمّه علیهم‌السّلام روشن می‌گردد.

جلسه‌ی پنجم این بیانات به تقسیم دوران امامت به چهار دوره و توضیح مختصر هر کدام از دوره‌ها سپری شده است.

معظّمٌ‌له در جلسه‌ی ششم با اشاره به کار نشدن بر روی دوره‌ی چهارم امامت که از زمان امام سجّاد علیه‌السّلام تا امام عسکری علیه‌السّلام است، بحث از این دوره را آغاز کرده‌اند. در این جلسه به شرح تحلیلی تلاش‌های مجدّانه‌ی امام سجّاد و امام باقر علیهماالسّلام پرداخته‌اند.
جلسه‌ی هفتم که مصادف با روز نهم محرّم است، شامل توضیح سیره‌ی سیاسی و اجتماعی امام صادق علیه‌السّلام و بررسی روایات تاریخی مربوط به ایشان است. در این جلسه بحث مختصری از حیات سیاسی امام کاظم علیه‌السّلام و همچنین موضع‌گیری‌های ائمّه علیهم‌السّلام نسبت به قیام‌های امامزادگان انقلابی و نیز تعریف صحیح تقیّه شده است.

روز عاشورا، جلسه به روز هشتم خود رسیده است. آیت‌الله خامنه‌ای در این جلسه به برخوردهای تند ائمّه‌ی دوره‌ی چهارم با خلفا و علمای درباری و همچنین بحث بهره‌گیری ایشان از شعرای مجاهد پرداخته‌اند.

روز نهم جلسه اختصاص به بحث امامزادگان انقلابی دارد. البتّه این جلسه بیشتر به شرح موضع‌گیری امام صادق علیه‌السّلام درباره‌ی قیام زید اختصاص یافته است. شایان ذکر است که نام چندین نفر از امامزادگان در چندین جلسه از جلسات این سخنرانی‌ها آمده و شرح کوتاهی درباره‌ی آنها داده شده است.

روز دوازدهم محرّم که با روز دهم این سلسله‌ جلسات مصادف شده است به توضیح مختصری درباره‌ی تقیّه اختصاص یافته است و نکات نو و ارزنده‌ای در این موضوع به مخاطبان عرضه شده است.
این بیانات -همان‌طور که خود ایشان هم در برخی از جلسات اشاره کرده‌اند- بیش از آنکه یک سخنرانی باشد، یک بحث تحلیلی و علمی است. ایشان به ذکر کلّی نظرات خود اکتفا نکرده‌اند و برای هر موضوعی که مطرح می‌کنند، شواهد متعدّد تاریخی و روایی را پیش روی مخاطب می‌گذارند.