جریان‌شناسی از منظر رهبری(بخش سوم)

جریان‌شناسی از منظر رهبر معظم انقلاب


چهارمین نکته مورد نظر رهبری نیز اعتقاد به مهدویت است که باعث می‌شود انسان در سخت‌ترین شرایط، دل را خالی از امید نبیند و حرکت جریان عالم را به سمت پیروزی حق بداند. این نوع نگاه‌ و اندیشه‌ اگر بر جریان‌های سیاسی و فکری حاکم شود، مانع از انحراف آن‌ها خواهد شد.



 


جهان بینی رهبری (۲)

۳ – معاد

معاد، از اصول دین اسلام است که به معنای بازگرداندن انسان پس از مرگ به زندگی در روز قیامت است. طبق این اصل، همه انسانها در روز قیامت محشور شده و اعمال آنها در پیشگاه الهی سنجیده می‌گردد و به کیفر یا پاداش اعمال خود می‌رسند. حدود یک سوم آیات قرآن کریم درباره معاد و مسائل پیرامونی آن است. اعتقاد به این اصل، نقشی مهم در رفتار مسلمانان و میل آنان به نیکوکاری و دوری از کارهای ناشایست دارد.

معاد در لغت به معنای بازگشت و در اصطلاح متکلمان بازگشت روح به جسم در قیامت و زنده شدن دوباره او است تا به اعمال او رسیدگی شود، نیکوکاران به بهشت و نعمت‌های جاودانی و بدکاران به کیفر و عذاب خود می‌رسند.[۱]

آیت الله خامنه ای در جهان‌بینی خود با الهام از آموزه های اسلام، مرگ را نه پایان زندگی، بلکه دروازه ابدیت و سرآغاز نشئه ای جدید می داند.[۲] ایشان در این زمینه می فرماید:

« ملتی که این اعتقاد را داشته باشد و در برنامه‌ عملی‌اش این معنا باشد که « فَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ. وَ مَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرّاً يَرَهُ » در زندگی‌اش تحول اساسی به وجود خواهد آمد. یکی از ابزارهای مهم ادیان که در اسلام به طور واضحی وجود دارد مسئله‌ جهاد است. جهاد باید همراه با ایثار باشد؛ و الّا جهاد نخواهد شد. ایثار یعنی ازخودگذشتگی. در منطق عقل ابزاری، ازخودگذشتگی یک امر بی‌منطقی است. خوب، چرا من از خودم بگذرم؟ این اعتقاد به معاد است که این را منطقی میکند، عقلانی میکند. وقتی ما معتقدیم که هیچ عملی از بین نخواهد رفت و همه‌ی اعمال محفوظ است و ما در آن زندگی واقعی – که حَیَوان واقعی و زندگی واقعی است؛ « إِنَّ الدّارَ الآخِرَةَ لَهِيَ الحَيَوانُ »(این زندگی دنیا چیزی جز سرگرمی و بازی نیست؛ و زندگی واقعی سرای آخرت است، اگر می‌دانستند) این اعمال را در مقابل چشممان خواهیم دید، آن وقت اینجا اگر برای تکلیف، برای وظیفه یک چیزی را از دست دادیم، احساس خسارت نمی کنیم؛ ولو آن چیز جانمان باشد، ولو آن چیز عزیزان و فرزندانمان باشد.»[۳]

آیت الله خامنه ای در توصیه ای خیرخواهانه به همه مدیران و دست اندرکاران حکومت و احزاب و جناح ها از آنها می‌خواهند که در همه امور حکومت نشود. ایشان می فرمایند:

«آنچه من در مجموع برای کار خودمان – که ابتلای به مسؤولیت پیدا کرده‌ایم – می‌فهمم، این است که باید آخرت را در همه‌ی تصمیم‌گیریها و اقدامهای خود تأثیر بدهیم و برای آن، نقش قائل شویم. بعضی برای حرف مردم و نظارت مردمی نقش قائل می‌شوند؛ اما برای نظارت الهی و چیزی که فردای ما مشتمل بر آن است، نقش قائل نمی‌شوند. ما در هر سنّی، لب مرز هستی و نیستی هستیم. آن طرفِ مرز مرگ، محاسبه‌ی الهی و مؤاخذه‌ی حساب‌کشهای دقیق الهی است. باید به فکر باشیم؛ حیات و ابدیّت و سرنوشت حقیقی آن‌جاست؛ این را نقش بدهیم. ما این چند صباح آمده‌ایم آن‌جا را آباد کنیم. در نطقی که می‌کنیم، در امضایی که می‌کنیم، در مشورتی که می‌دهیم، در تصمیمی که می‌گیریم، در عزل و نصبی که می‌کنیم، به آخرت و رضای الهی و محاسبه‌ اُخروی نقش و تأثیر دهیم. این به نظر من مهمّ است. اگر این‌طور شد، آن‌گاه قدرت می‌شود خیر. بعضی تصوّر می‌کنند قدرت یا ثروت ذاتاً شرّ است؛ در حالی‌که این‌طور نیست؛ قدرت و ثروت مثل بقیه‌ی مواهب زندگی، زینت زندگی است: « زِینَةُ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا » ما از این قدرت چگونه استفاده می‌کنیم؟ اگر استفاده‌ی خوب کردیم، خیر است؛ اگر در خدمت مردم قرار دادیم، خیر است؛ اگر در خدمت ترویج اخلاق و معنویّت و صلاح و رستگاری انسانها قرار دادیم، خیر است؛ اما اگر در خدمت مطامع شخصی و هواهای نفسانی قرار دادیم و مثل حیوانهای درنده، علیه این و آن به کار گرفتیم، می‌شود شر؛ هرچه بیشتر باشد، شرّش هم بیشتر است؛ هرچه بالاتر باشد، شرّش هم شدیدتر است. بنابراین زندگی با مردن تمام نمی‌شود. در اسلام و البته در همه ادیان الهی – این معنا هم جزو اصول جهان‌بینی است و تأثیر دارد. همان‌طور که گفتم، تمام این اصول جهان‌بینی، در تنظیم روابط زندگی و در تنظیم پایه‌های حکومت اسلامی و اداره جامعه و اداره عالم مؤثّر است. بعد از مرگ، ما وارد مرحله جدیدی میشویم. این‌طور نیست که انسان نابود شود؛ و بعد در آن مرحله، مسأله حساب و کتاب و قیامت و این چیزهاست.[۴]

۴ – مهدویت

۱-۴) مهدویت در ادیان مختلف

اصولاً اعتقاد به دوره آخرالزمان و انتظار منجی(فوتوریسم) عقیده ای است که در کیش‌های آسمانی؛ یهود، زرتشت، مسیحیت و مدعیان نبوت عموماً و دین مقدس اسلام خصوصاً، به مثابه یک اصل مسلّم، مورد قبول واقع شده است. شور و التهاب انتظار موعود آخرالزمان، در تاریخ پرفراز و نشیب این ادیان موج می‌زند.

یهودیان، مسیحیان و زرتشتیان در سراسر تاریخ محنت‌بار خود هرگونه خواری و شکنجه را به این امید بر خود هموار کرده­اند که روزی «مسیحا» و یا «سوشیانت» خواهد آمد.[۵]

بنابراین همه پيروان اديان الهي و برخي از پيروان اديان غير الهي عقيده دارند كه در يك عصر بحراني جهان كه فساد و ظلم بيداد مي‏كند، نجات دهنده بزرگ و مصلح جهاني ظهور مي‏كند و اوضاع آشفته جهان را اصلاح نموده و عدل را گسترش مي‏‌دهد.[۶]

آیت الله خامنه‌ای نیز در این مورد می فرمایند: «منجی آخرالزّمان مورد اتّفاق همه‌ی ادیان ابراهیمی است؛ اینکه کسی خواهد آمد و جهان را از منجلاب ظلم و جور نجات خواهد داد، در میان ادیان ابراهیمی مورد قبول همگان است. در اسلام، نام این منجی هم مشخّص شده است؛ این موجود الهی را، این انسان بزرگ فوق‌العاده را در همه‌ی مذاهب اسلامی به نام مهدی می‌شناسند. شاید در بین فِرَق اسلامی هیچ فرقه‌ای را نتوان سراغ داد که معتقد نباشد که مهدی(ع) ظهور خواهد کرد و او از ذریّه‌ پیغمبر است؛ حتّی نام و کنیه‌ آن حضرت را هم مشخّص میکنند. خصوصیّتی که در اعتقاد شیعه وجود دارد این است که این شخصیّت را به‌صورت مشخّص و معیّن معرفی میکند؛ او را فرزند امام یازدهمِ از ائمّه‌ی اهل بیت – حضرت امام حسن عسکری (ع) – میداند؛ تاریخ ولادت او به‌طور مشخّص از نظر مورّخان شیعه و متکلّمان شیعه روشن و واضح است.»[۷]

۲-۴) تاثیر اعتقاد به مهدویت

اعتقاد به مهدویت آثار فراوانی در بین ملت ها دارد. آیت الله خامنه ای در مورد این آثار می فرمایند: «بزرگ‌ترین خاصیّت این اعتقاد[مهدویت] در میان شیعیان، امیدآفرینی است. جامعه‌ تشیّع فقط به برجستگی‌های تاریخ خود در گذشته متّکی نیست، چشم به آینده دارد. یک نفرِ معتقد به مسئله‌ مهدویّت طبق اعتقاد تشیّع، در سخت‌ترین شرایط، دل [را] خالی از امید نمی‌داند و شعله‌ امید همواره وجود دارد؛ میداند که این دوران تاریکی، این دوران ظلم، این دوران تسلّط ناحق و باطل قطعاً سپری خواهد شد؛ این یکی از مهم‌ترین آثار و دستاوردهای این اعتقاد است.

البتّه اعتقاد تشیّع نسبت به مسئله‌ مهدویّت به همین‌جا محدود نمیشود؛ بِیُمنِهِ رُزِقَ الوَری‌ وَ بِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الأرضُ و السَّماء ؛(گواهى دهم که امامان نیکوکار و جانشینان برگزیده پس از پیامبر برگزیده عبارتند از: … سپس حضرت حجّت، جانشین بر حق، قائم‌ منتظر مهدى آن امیدبخشى که به بقایش دنیا باقیست، و از برکتش بندگان روزى یافته‌‌اند و به وجودش زمین و آسمان استوار گشته است و خدا به وسیله او زمین را از عدل‌ و داد پر مى‌کند، پس از آنکه از ستم‌ و بیداد پر شده باشد) مسئله‌ اعتقاد به مهدویّت یک چنین اعتقادی است. این شعله‌ فروزان، این فروغ تابان، در جوامع شیعی در طول قرنهای گذشته وجود داشته است و همچنان وجود خواهد داشت و ان‌شاءاللَّه دوران انتظار منتظران سر خواهد آمد.»[۸]

 

۳-۴) معنی دقیق انتظار چیست؟

در باب انتظار فرج تفکرات مختلفی وجود دارد. در این میان دو تفکر از بقیه پر رنگ تر است. یکی از تفکرات این است که باید منتظر شد یک قهرمان بیاید و همه امور را اصلاح کند که به این انتظار، انتظار منفی گفته می شود. تفکر دوم این است که انتظار خود ایجاد کننده مسئولیت است یعنی باید برای ظهور منجی زمینه سازی نمود و دست روی دست نگذاشت که به این انتظار، انتظار مثبت گفته می شود. اندیشه آیت الله خامنه‌ای در باب انتظار از نوع است ایشان می فرمایند:

«آن چیزی که متعلق به این عالم و طبیعت این عالم است، عبارت است از استقرار حکومت عدل؛ و او خواهد آمد. انتظار فرج و گشایش، در نهایت دورانی که ما در آن قرار داریم و بشریت دچار ستم‌ها و آزارهاست، یک مصداق از انتظار فرج است، لیکن انتظار فرج مصداق‌های دیگر هم دارد. وقتی به ما می‌گویند منتظر فرج باشید، فقط این نیست که منتظر فرج نهایی باشید، بلکه معنایش این است که هر بن‌بستی قابل گشوده شدن است. فرج، یعنی این؛ فرج، یعنی گشایش. مسلمان با درسِ انتظار، فرج می‌آموزد و تعلیم می‌گیرد که هیچ بن‌بستی در زندگی بشر وجود ندارد که نشود آن را باز کرد و لازم باشد که انسان ناامید دست روی دست بگذارد و بنشیند و بگوید دیگر کاری نمی‌شود کرد؛ نه، وقتی در نهایتِ زندگیِ انسان، در مقابله‌ با این‌همه حرکت ظالمانه و ستمگرانه، خورشیدِ فرج ظهور خواهد کرد، پس در بن‌بست‌های جاری زندگی هم همین فرج متوقَّع و مورد انتظار است. این، درس امید به همه‌ انسانهاست؛ این، درس انتظار واقعی به همه‌ انسانهاست؛ لذا انتظار فرج را افضل اعمال دانسته‌اند؛ معلوم می‌شود انتظار، یک عمل است، بی‌عملی نیست. نباید اشتباه کرد، خیال کرد که انتظار یعنی این‌که دست روی دست بگذاریم و منتظر بمانیم تا یک کاری بشود. انتظار یک عمل است، یک آماده‌سازی است، یک تقویت انگیزه در دل و درون است، یک نشاط و تحرک و پویایی است در همه‌ی زمینه‌ها.»[۹]

«اگر مهدویت نباشد، معنایش این است که همه‌ تلاش انبیاء، همه‌ این دعوتها، این بعثتها، این زحمات طاقت‌فرسا، اینها همه‌اش بی‌فایده باشد، بی‌اثر بماند.»[۱۰]

«بزرگترین وظیفه‌ منتظران امام زمان این است که از لحاظ معنوی و اخلاقی و عملی و پیوندهای دینی و اعتقادی و عاطفی با مؤمنین و همچنین برای پنجه درافکندن با زورگویان، خود را آماده کنند.» [۱۱]

 

نتیجه‎‌گیری:

در اندیشه امام خامنه‌ای توحید در تمام بخش‌های زندگی باید حضور داشته باشد و صرفاً در اعتقاد خلاصه نمی‌شود؛ بلکه در عمل و در تمام لحظه‌های زندگی باید حضور داشته باشد. در نگاه ایشان حکومت و نظام بر اساس توحید پایه‌ریزی می‌شود بنابراین اولین نکته درباره احزاب و جریان‌ها که موضوع این نوشتار است، این است که باید نگاه توحیدی داشته باشند.

در این زمینه توحید در مالکیت نیز بسیار مهم است و بدین معنی است که انحصار مالکیت حقیقی با خداست. توحید موجب می شود انسان خود را در جهت تحقق اهداف الهی ببیند و قدرت خداوند را بالاتر از هر چیز بداند.

در بخش دوم یادداشت، ایشان انسان را موجودی متعهد، دارای کرامت، تربیت پذیر، دارای استعداد فراوان، خلیفه الله و دارای قدرت می داند و هدف آن را تربیت و نجات می داند. بنابراین دومین نکته ای که باید مورد توجه احزاب و جریان‌ها باشد، اولا کرامت انسانی و ثانیا نجات و رستگاری انسان است. 

سومین موضوع اساسی در اندیشه رهبر معظم انقلاب، آخرت گرایی در همه امور است و اینکه انسان باید در امضا، نطق‌ها و همه امور، به آخرت و رضای الهی و محاسبه‌ اُخروی نقش و تأثیر دهد یعنی توجه به معاد و آخرت گرایی باید برای جریانها و احزاب، هدف باشد.

چهارمین نکته مورد نظر رهبری نیز اعتقاد به مهدویت است که باعث می شود انسان در سخت‌ترین شرایط، دل را خالی از امید نبیند و حرکت جریان عالم را به سمت پیروزی حق بداند. این نوع نگاه‌ و اندیشه‌ها اگر بر جریان‌های سیاسی و فکری حاکم شود، مانع از انحراف آن‌ها شده و کمک کارشان در پیمودن مسیر خواهد بود.

 

نگارنده: سعید ابوالقاضی

 


[۱] . خاتمی، فرهنگ علم کلام، ۱۳۷۰ش، ج۱، ص۲۰۴.

[۲] . بیانات ۳۱/۶/۱۳۶۶

[۳] . بیانات ۱۳۷۹/۰۹/۱۲

[۴] . بیانات ۱۳۷۹/۰۹/۱۲

[۵] . مجله طلوع، تابستان ۱۳۸۶، شماره ۲۲ ، مقاله منجی گرایی در ادیان(زرتشت، یهود، مسیحیت)

[۶] . ابراهيم اميني، دادگستر جهان، ص ۷۶

[۷] . بیانات ۱۳۹۴/۰۳/۱۴

[۸] . بیانات ۱۳۹۴/۰۳/۱۴

[۹] . بیانات ۱۳۸۴/۰۶/۲۹

[۱۰] . بیانات ۱۳۹۰/۰۴/۱۸

[۱۱] . بیانات۱۳۸۱/۰۷/۳۰