جریان‌شناسی ضدفرهنگ‌ها


کتاب جریان شناسی ضدفرهنگ‌ها به قلم دکتر عبدالحسین خسروپناه نگارش و توسط مؤسسه فرهنگی حکمت نوین اسلامی چاپ شده است.



 

جریان‌شناسی ضدفرهنگ‌ها


کتاب جریان‌شناسی ضدفرهنگ‌ها به قلم دکتر «عبدالحسین خسروپناه» نگارش و توسط مؤسسه فرهنگی حکمت نوین اسلامی چاپ شده است. کتاب مذکور در پنج نوبت منتشر و سال ۱۳۹۰ نوبت پنجم چاپش است که در قالب یک پیشگفتار و سیزده گفتار دیگر به رشته تحریر در آمده است.

پیشگفتار نویسنده

کتاب حاضر اثر دوم نویسنده در حوزه جریان‌شناسی ایران معاصر است. در این نوشته شاهد تحلیل‌هایی در زمینه جریان‌های فرهنگی معاصر با رویکردی دینی هستیم.

گفتار نخست

گفتار نخست شامل کلیاتی است که نگارنده قبل از ورود به بحث آنها را مطرح می‌کند تا خواننده در ادامه کتاب تعریفی روشن از موضوعاتی مثل جریان، جریان‌شناسی، فرهنگ، پلورالیسم فرهنگی، تهاجم فرهنگی، خرده فرهنگ، ضد فرهنگ و روش‌شناسی جریان‌شناسی در ذهن خود داشته باشد.

ذیل بحث چیستی جریان، چهار ویژگی برای جریان‌های اجتماعی ذکر می‌شود که عبارت‌اند از: سبقه اجتماعی، اندیشه مشخص، رفتار معین و مربوط به آن اندیشه‌هایی که دارای پیرو هستند. نویسنده در ادامه به انواع جریانات اجتماعی که به چهار بخش فکری، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی تقسیم می‌شوند، پرداخته است.

نگارنده از قول علامه جعفری فرهنگ را این‌گونه تعریف می‌کند: «فرهنگ عبارت است از کیفیت یا شیوه بایسته و شایسته برای آن دسته از فعالیت‌های حیات مادی و معنوی انسان‌ها که مستند به طرز تعقل سلیم و احساسات تصعید شده آنان در حیات معقول تکاملی باشد.»

جریان‌شناسی ضدفرهنگ‌ها

دکتر عبدالحسین خسرو پناه هدف تهاجم فرهنگی در جوامع دینی را تغییر معرفت‌شناسی توحیدی می‌داند که برای رسیدن به این مقصود با ترویج مؤلفه‌هایی همچون معرفت‌شناسی نسبی‌گرایی، پلورالیسم دینی، علم‌گرایی، اومانیسم، اصالت مدرنیته، سکولاریسم و لیبرالیسم درصدد حذف تفکر توحید محور است.

به عقیده ایشان این پدیده‌ ضد فرهنگ‌ها زاییده عواملی است که پنج عامل را به اختصار بیان می‌کند: «۱ـ دهکده جهانی، ارتباط حداکثری و تبلیغات فراوان فرقه‌ها با شیوه‌های ادبی و هنری؛ ۲ـ تلاش قدرت‌های استعمارگر برای گسترش سلطه بر کشورهای جهان؛ ۳ـ روحیه تساهل، تسامح، تنوع و راحت‌طلبی برخی انسان‌ها؛ ۴ـ تعارض شدید فرهنگ‌ها و زایش خرده فرهنگ‌ها از آن؛ ۵ـ جهل و بی‌اطلاعی افراد از اعتقادات و رفتارهای انحرافی فرقه‌ها.

گفتار دوم: فراماسونری، ریشه ضدفرهنگ‌ها

نگارنده محترم کتاب جریان فراماسونری را به عنوان ریشه جریان‌های ضد فرهنگی معرفی می‌کند. اولین لژهای فراماسونری ایران در زمان قاجار به دست میرزا ملکم تأسیس شد که در دوره پهلوی دوم به علت گسترش روابط با انگلیس، تأسیس این لژها هم رو به افزایش رفت.

خواننده در این گفتار در پی مطالعه‌ سه موضوع اصلی است: عقاید فراماسونری، ویژگی‌های ماسون، اهداف فراماسونری.

گفتار سوم: ابتذال فرهنگی، رویکردی هویت‌ستیزانه

نگارنده با همه احترام به هنرمندان، نویسندگان و دست اندرکاران هنر بر این باور است که موسیقی، رمان و سینما در دنیا با هدف لذت‌گرایی مخاطبان و ثروت‌اندوزی تولیدکنندگان به جریان ابتذال فرهنگی در آمده است. این جریان انحرافی با شیوه‌های مدرن و پسا مدرن به دنبال نابودی فرهنگ‌های شرقی به ویژه فرهنگ اسلامی است.

جریان لمپنیسم فرهنگی در ایران دارای دو شعبه ادبی و سینمایی است. در این بخش نام چندی تن از روشنفکران متجدد سکولار و لیبرال به عنوان مجریان این ابتذال ذکر می‌شود، سپس به تعریف و تاریخچه سینما نیز اشاره خواهد شد. ایشان مدعی است با تعریف سینما، نمی‌توان تاریخ و مصادیقش را شناخت همچنان که شهید آوینی هم می‌گفت: «در مدارس سینمایی ما، تاریخ سینما را به عنوان فلسفه تاریخ تدریس می‌کنند.» و اینگونه به عده‌ای که می‌خواهند سینما را با مصادیقش بشناسند خرده می‌گیرد.

سینما به عنوان هنر هشتم، هشت ژانر پایه‌ای دارد که عبارتند از: ۱- خیالی فانتزی ۲- علمی تخیلی ۳- درام ۴- کمدی ۵- اکشن ۶- نوآر ۷- وسترن ۸- ترسناک

نویسنده کتاب نیم نگاهی به سینمای شرق و سپس سینمای ایران می‌کند. در سینمای شرق کشورهایی همچون ژاپن، چین، هند، تایوان اولین سینماهایی هستند که پس از جنگ جهانی دوم تجدید شدند.

گفتار چهارم: موسیقی‌گرایی، رویکردی معنویت‌ستیزانه

در این قسمت موسیقی در شرق و غرب مطرح می‌شود. در مورد موسیقی شرقی می‌گوید: کهن‌ترین تمدن موسیقیایی در تمدن‌های بین النهرین و مصر باستان (معابد و کاخ‌ها) و نخستین نشانه‌های موسیقی، در تمدن بین‌النهرین (سومر، آشور، بابل و کلده) بوده است. بعد از آن در مورد موسیقی در غرب چنین اظهار می‌دارد: موسیقی در غرب و مسیحیت تحول چشم‌گیری داشته است. کلیسا در قرون وسطی بر جریان موسیقی حکومت می‌کرد. برجسته‌ترین موسیقی‌دانان، کشیش‌های خدمت‌گذار کلیسا بوده‌اند.

در ادامه چند سبک رایز در موسیقی غربی نام برده می‌شود، سبک‌هایی چون: سبک کلاسیک، جاز، بلوز، پاپ، متال، راک و رپ

فقها در مورد حرمت غنا به سه دسته تقسیم می‌شوند:۱٫ عده‌ای مطلقا غنا را حرام می‌دانند. ۲٫ عده‌ای حکم به عدم حرمت غنا می‌دهند و معقتدند در صورتی حرام می‌شود که مقارن با گناهان دیگر شود. ۳٫ عده‌ای هم حکم به تفصیل داده‌اند و بین غنای شهوانی و غیر شهوانی فرق قائل شده‌اند.

گفتار پنجم: شیطان پرستی، رویکردی دین ستیزانه

در این گفتار به مباحثی حول محور شیطان پرداخته شده است. مباحثی چون: حقیقت و انواع شیطان پرستی، اصول عقاید شیطان پرستی‌های لاوی و پروتستانی، شیطان پرستی در ایران. در ادامه دیدگاه فرقه یزیدیه نسبت به شیطان بررسی می‌شود. در آخر هم نویسنده درصدد پاسخگویی به شش شبهه است که به نوعی به مسئله شیطان مربوط می‌شوند

گفتار ششم: معنویت‌های سکولار، رویکری عقل ستیزانه

مولف محترم کتاب ابتدا به ساکن پنج گروه مختلف از جریان‌های معنویت‌های سکولار که در ایران فعالیت دارند را یادآور می‌شود، سپس به آسیب‌های این فِرَق می‌پردازد؛ این گروه‌ها عبارتند از: یک: تصوف فرقه‌ای. دو: آیین‌های شرقی مثل فرقه‌های چینی و هندی. سه: آیین‌های آمریکایی. چهار: معنویت‌های فرا روان شناختی. پنج: عرفان‌های دینی (یهودی، مسیحی، زردشتی و  ….)

گفتار هفتم: فمینیسم، رویکردی اخلاق ستیزانه

نگارنده در ابتدای این باب تعریفی از فمینیسم ارائه می‌دهد سپس سه دوره تاریخ جریان فمینیسم را مرور می‌کند: مرحله اول توسط نویسنده انگلیسی، خانم «مری آستیل» به وجود آمد. وی به زنان توصیه می‌کرد که از ازدواج بپرهیزند و از زندگی منهای مردان لذت ببرند. موج دوم فمینیسم، موج افراطی این جریان معتقد بودند: علوم و ایدئولوژی‌های هم مرد سالارانه‌اند.

به اعتقاد آنها، زنان باید تلاش کنند تا معرفت شناسی، فیزیک، شیمی و زیست شناسی فمینیستی تحقق یابد. موج سوم، که در چند سال اخیر اتفاق افتاد بر این باور است که نباید سخت گرفت و زندگی را با نگرش افراطی تخریب کرد؛ زنها به مردها نیازمندند و مردها هم به زن‌ها احتیاج دارند.

گفتار هشتم: کثرت‌گرایی دینی، رویکردی ایمان‌گریزانه

در دو دهه‌ اخیر جریان تحت عنوان کثرت‌گرایی دینی یا پلورالیسم در جوامع اجتماعی –فرهنگی ما نفوذ کردند. بنا به زعم این جریان، هر دینی اعم از الهی و بشری همگی حقند و راه به سعادت می‌گشایند. پلورالیسم دینی در کشور ما با سه رویکرد دنبال می شود: ۱٫ ترجمه و نشر آثار ادیان مختلف ۲٫ ترویج عقاید اهل سنت ۳٫ نقد تفکر اسلامی و شیعی

گفتار نهم: بهائیت، رویکردی اسلام ستیزانه

در این مجال قبل از بررسی فرقه بهائیت به فِرَق شیخیه و بابیت نیز پرداخته می‌شود و پس از آن رابطه بهائیت با استعمار و رژیم پهلوی مورد کنکاش قرار می‌گیرد. در آخر این فصل چندی از عقاید اساسی بهائیت بر شمرده شده است. لازم به ذکر است که سه ترفند عمده بهائیت برای توسعه عبارتند از: ایجاد فساد اخلاقی، نفوذ سیاسی در حکومت، نفوذ در مطبوعات و رسانه‌ها

گفتارهای دهم، یازدهم و دوازدهم به ترتیب باب مسائلی مثل (ناسیونالیسم، رویکردی ملت ستیزانه/ وهابیت، رویکردی شیعه ستیزانه/ تصوف فرقه‌ای، رویکردی شریعت یا مرجعیت ستیزانه) گشوده‌اند.

گفتار سیزدهم هم خود دارای سه پیوست اصلی است که عبارتند از: تهاجم فرهنگی از نگاه امام و رهبری، آسیب شناسی فرهنگی توده مردم، ابعادی از جریان انجمن حجتیه

این کتاب نمونه خوبی برای بررسی جریانات منحرف در کشور ماست و می‌توان با مطالعه این کتاب سرنخی درباره آنچه بدان جریانات منحرف نامیده می‌شود، نام برد و بررسی کرد. بایستی بدین نکته نیز توجه داشت که در صورتی که ما نسبت به جریانات منحرف آگاهی و بینش نداشته باشیم، بایستی در مقابل خویش اتفاقات زیادی را پیش بینی کنیم که نسبت به آنها هیچ تدبیری نیاندیشیده‌ایم.

 

نگارنده: علی اصغر سایحت هویدا